WAAROM ER EEN GRENSPAAL MOEST KOMEN AAN HET SIPTENPAD
Door: Jan van Eijck (Goirle, juli 2025)
Het dorpje Riel behoorde in de hele late Middeleeuwen bestuurlijk bij de Heerlijkheid Hilvarenbeek, Diessen, Riel en Westelbeers, terwijl het daar niet tegenaan lag; Goirle lag er immers nog tussen. Riel heeft zich nooit zo druk gemaakt over de grenzen van “de “gemeene aard” zoals in Riel de gemene gronden werden genoemd. Tilburg wel, die legde bijvoorbeeld in 1777 nog eens goed vast hoe de grens tussen de Heerlijkheid Tilburg-Goirle en Alphen lag: de “limiet” lag op de lijn Vijfhuizen/ Gilzerbaan. De gemene gronden waren van de gemeenschap en werden door de burgers gebruikt om hei te vlaggen, turf te steken of het vee te laten grazen. Zo ging dat eeuwenlang….
Het dorpje Riel behoorde in de hele late Middeleeuwen bestuurlijk bij de Heerlijkheid Hilvarenbeek, Diessen, Riel en Westelbeers, terwijl het daar niet tegenaan lag; Goirle lag er immers nog tussen. Riel heeft zich nooit zo druk gemaakt over de grenzen van “de “gemeene aard” zoals in Riel de gemene gronden werden genoemd. Tilburg wel, die legde bijvoorbeeld in 1777 nog eens goed vast hoe de grens tussen de Heerlijkheid Tilburg-Goirle en Alphen lag: de “limiet” lag op de lijn Vijfhuizen/ Gilzerbaan. De gemene gronden waren van de gemeenschap en werden door de burgers gebruikt om hei te vlaggen, turf te steken of het vee te laten grazen. Zo ging dat eeuwenlang….
 In 1983 fotografeerde Jan van Eijck zijn eigen kinderen bij de grenssteen Foto: Jan van Eijck
|
Dat wraakte zich voor Riel in de tijd van het kadaster, ca. 1820. De grens moest precies getrokken worden tussen de gemeentes. Alphen, Chaam en Gilze deden dat bijvoorbeeld door drie kaarsrechte lijnen te trekken tussen die 3 plaatsen op de Chaamse en Rielse hei, klaar was Kees. Maar Tilburg niet. Tilburg trok haar grenzen tot tegen alle dorpen aan: in Riel tot aan het bruggetje op de Goirlesedijk en met Gilze tot tegen de Glizerbaan aan, en bij Dongen zelfs tot aan de Uiterste Stuiver! Tilburg werd immers de derdegrootste gemeente van Noord-Brabant (na Deurne en Steenbergen) en dat word je niet zomaar… !
Jan Stoopen, een Rielse boer en oom van mijn betovergrootmoeder in Riel, die in 1823 zijn schapen liet grazen op de Sipten, kreeg pardoes een proces-verbaal, en 6 Rielse boeren werden 12 jaar later nog eens beboet voor hetzelfde. Maar het werd pas echt serieus toen de Gemeente Tilburg percelen hei van de Sipten ging verkopen aan haar burgers. |
Ho, dacht Riel, dat gaat verkeerd! Zij beklaagde zich bij Provinciale Staten in 1843: Tilburg houdt zich niet aan de Oude Ley als grensbeek. Provinciale Staten vond dat ze dat samen maar moesten oplossen, en Riel mocht niet denken dat de Oude Ley helemaal de grens was tussen de twee gemeentes. Bij Klein Tilburg en Dongenwijck bijvoorbeeld had Tilburg altijd al eigenaar gespeeld aan de linkeroever van de Oude Ley. Nee, de grens zou moeten blijven liggen op een lijn van de grens aan de Gilzerbaan recht naar de Oude Ley toe, punt uit…
B&W van Tilburg sprak met B&W van Alphen & Riel af om op maandag 7 september 1843 samen die grens vast te gaan leggen. Zo gezegd zo gedaan. En er werden 2 grenspalen besteld door de gemeente Tilburg bij een natuursteenhandelaar. Burgemeester Hendrickx van Alphen en Riel informeerde nog in december 1843 of het al opschoot met de stenen palen. Er was geen rancune meer. Zo zijn de twee grenspalen geplaatst in 1845, één op het 3-drielandenpunt aan de Gilzerbaan en één halverwege de verbinding van het Siptenpad met de Puttendijk.
En zo bleef die eenzame grenspaal daar anderhalve eeuw staan. De Zerk, noemden de Rielse boeren hem, want het leek wel een grafsteen zo breed was hij…. Ik legde hem nog vast op een foto in 1984. Maar de Zerk was ineens weg in 1988, gestolen door een of andere cultuurbarbaar. Hein van Nunen kon dat niet uitstaan en deed 35 jaar later een oproep in de krant; och, wie weet….? Binnen 1 dag had hij beet! De Zerk kwam in 2024 weer boven water. Hij stond bij iemand in Goirle in de siertuin. Maar het leek net een grafsteen… We mochten hem komen ophalen! Wonderlijk toch!
Nu zetten we hem weer neer waar hij hoort: halverwege de verbinding van het Siptenpad met de Puttendijk, tegen een biels aan, die daar ook al een eeuw staat denk ik…. De Zerk is weer thuis!
B&W van Tilburg sprak met B&W van Alphen & Riel af om op maandag 7 september 1843 samen die grens vast te gaan leggen. Zo gezegd zo gedaan. En er werden 2 grenspalen besteld door de gemeente Tilburg bij een natuursteenhandelaar. Burgemeester Hendrickx van Alphen en Riel informeerde nog in december 1843 of het al opschoot met de stenen palen. Er was geen rancune meer. Zo zijn de twee grenspalen geplaatst in 1845, één op het 3-drielandenpunt aan de Gilzerbaan en één halverwege de verbinding van het Siptenpad met de Puttendijk.
En zo bleef die eenzame grenspaal daar anderhalve eeuw staan. De Zerk, noemden de Rielse boeren hem, want het leek wel een grafsteen zo breed was hij…. Ik legde hem nog vast op een foto in 1984. Maar de Zerk was ineens weg in 1988, gestolen door een of andere cultuurbarbaar. Hein van Nunen kon dat niet uitstaan en deed 35 jaar later een oproep in de krant; och, wie weet….? Binnen 1 dag had hij beet! De Zerk kwam in 2024 weer boven water. Hij stond bij iemand in Goirle in de siertuin. Maar het leek net een grafsteen… We mochten hem komen ophalen! Wonderlijk toch!
Nu zetten we hem weer neer waar hij hoort: halverwege de verbinding van het Siptenpad met de Puttendijk, tegen een biels aan, die daar ook al een eeuw staat denk ik…. De Zerk is weer thuis!